2025 YILI KASIM AYI TİCARET HACİM ENDEKSİ

2025 yılı Kasım ayına ilişkin Ticaret Satış Hacim Endeksi verileri, Türkiye ekonomisinde iç talebin yönü ve yapısı hakkında önemli sinyaller veriyor. Yıllık bazda ticaret satış hacminde yüzde 7,1’lik artış kaydedilirken, bu artışın ağırlıklı olarak perakende ticaretten kaynaklandığı görülüyor. Perakende satış hacminin aynı dönemde yüzde 14,2 gibi güçlü bir artış sergilemesi, hane halkı tüketiminin halen ekonominin ana taşıyıcı unsurlarından biri olduğunu ortaya koyuyor.

Buna karşılık, toptan ticaretteki yıllık artışın yüzde 3,3 ile daha sınırlı kalması ve aylık bazda neredeyse yatay seyir izlemesi, üretim ve ara malı talebinde temkinli bir görünümün sürdüğüne işaret ediyor. Bu tablo, tüketimin canlı kaldığı ancak zincirin üst halkalarında ihtiyatlı davranışın devam ettiği bir ekonomik dengeye işaret ediyor.

Yıllık Artışın Lokomotifi: Perakende Ticaret

Kasım 2025 verileri, ticaret satış hacmindeki yıllık artışın bileşenler arasında eşit dağılmadığını açık biçimde gösteriyor. Motorlu kara taşıtları ve motosikletlerin toptan ve perakende ticareti ile onarımı grubunda satış hacmi yıllık yüzde 10,4 artarken, asıl dikkat çekici performans perakende ticarette gözleniyor.

Perakende satış hacmindeki yüzde 14,2’lik yıllık artış, enflasyonla mücadele sürecinde reel gelirlerin baskı altında olduğu bir dönemde dahi tüketim eğiliminin güçlü seyrettiğini düşündürüyor. Bu artış, büyük ölçüde zorunlu tüketim kalemleri, gıda ve temel ihtiyaç harcamalarının yanı sıra kampanya ve indirim dönemlerinin etkisiyle ertelenmiş talebin devreye girmesiyle açıklanabilir.

Ayrıca perakende tarafındaki bu güçlü görünüm, kredi kartı kullanımı ve taksitli harcamaların tüketimi destekleyici rolünü de dolaylı olarak yansıtıyor. Tüketiciler, gelir artışının sınırlı olduğu bir ortamda dahi harcamalarını kısmak yerine finansman araçlarıyla dengelemeyi tercih ediyor.

Toptan Ticarette Temkinli Seyir

Toptan ticaret satış hacmindeki yıllık yüzde 3,3’lük artış ise daha ölçülü bir tablo çiziyor. Bu görünüm, firmaların stok yönetiminde temkinli davrandığını, iç ve dış talep beklentilerinin henüz güçlü bir ivme kazanmadığını düşündürüyor.

Özellikle sanayi üretiminde dalgalı seyrin sürdüğü, ihracat pazarlarında belirsizliklerin devam ettiği bir konjonktürde, toptancıların agresif stok birikimine yönelmemesi rasyonel bir tercih olarak öne çıkıyor. Bu durum, ticaret zincirinde riskten kaçınma davranışının hâlen belirleyici olduğunu gösteriyor.

Aylık Veriler: Kademeli ve Kontrollü Canlanma

Kasım ayında ticaret satış hacminin bir önceki aya göre yüzde 0,5 artması, iç talepte ani bir sıçramadan ziyade kademeli bir toparlanmaya işaret ediyor. Aylık bazda perakende satış hacminin yüzde 1,5 artması, yılın son çeyreğine girilirken tüketimin yeniden ivmelendiğini ortaya koyuyor.

Motorlu kara taşıtları ve motosikletlerin ticareti ve onarımı grubunda aylık yüzde 0,6’lık artış, otomotiv tarafında yıl sonu kampanyalarının ve fiyat beklentilerinin etkili olduğunu düşündürüyor. Buna karşılık toptan ticaret satış hacmindeki yüzde 0,1’lik sınırlı artış, üretim ve ticaret kesiminin hâlen “bekle-gör” yaklaşımını koruduğunu gösteriyor.

Talep Kompozisyonunda Değişim

Kasım 2025 verilerinin en önemli mesajlarından biri, talep kompozisyonundaki değişimin belirginleşmesi. Tüketim tarafı, özellikle perakende kanalı üzerinden güçlü seyrederken; üretim, tedarik ve toptan ticaret cephesinde daha yavaş ve kontrollü bir hareket alanı göze çarpıyor.

Bu durum, kısa vadede büyümeyi destekleyen bir unsur olmakla birlikte, orta vadede dengesiz bir yapı riskini de beraberinde getiriyor. Tüketim odaklı büyümenin sürdürülebilirliği, gelir artışı, verimlilik kazanımları ve üretim kapasitesinin genişlemesiyle desteklenmediği sürece sınırlı kalabilir.

Enflasyon ve Politika Bağlamı

Ticaret satış hacmindeki artışlar, enflasyonla mücadele politikaları açısından da yakından izlenmesi gereken sinyaller içeriyor. Özellikle perakende satışlardaki güçlü artış, talep yönlü enflasyon baskılarının tamamen ortadan kalkmadığını düşündürüyor.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış aylık artışların sınırlı kalması ise para politikasının talebi soğutma yönündeki etkilerinin kısmen çalıştığını gösteriyor. Ancak perakende tarafındaki canlılık, fiyatlama davranışlarının hâlen hassas olduğunu ortaya koyuyor.

Genel Değerlendirme

Kasım 2025 Ticaret Satış Hacim Endeksi verileri, Türkiye ekonomisinde tüketimin hâlen güçlü, üretim ve toptan ticaret tarafının ise temkinli seyrettiği bir dengeye işaret ediyor. Yıllık bazda kayda değer artışlar, iç talebin dirençli olduğunu gösterirken; aylık bazdaki sınırlı yükselişler, ekonomide kontrollü bir yavaşlama ve dengelenme sürecinin devam ettiğini düşündürüyor.

Bu görünüm, kısa vadede büyümeyi destekleyici olmakla birlikte, orta ve uzun vadede daha sağlıklı bir ekonomik yapı için üretim, yatırım ve verimlilik odaklı bir dönüşüm ihtiyacını da bir kez daha gündeme taşıyor. Ticaret satış hacmindeki artışın kalıcı ve dengeli olabilmesi, yalnızca tüketimin değil, zincirin tüm halkalarında güvenin ve öngörülebilirliğin güçlenmesine bağlı görünüyor.

Kaynak: Sanayi Haber Ajansı