Güneydoğu’dan Dünyaya Uzanan Gıda İhracatı

Türkiye ekonomisinin ihracat performansında tarım ve gıda ürünlerinin ayrı bir yeri bulunuyor. Özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesi, hububat, bakliyat, yağlı tohumlar ve mamulleri sektöründe yıllardır önemli bir üretim ve ihracat merkezi olarak öne çıkıyor. Son açıklanan rakamlar da bu konumun güçlenerek devam ettiğini gösteriyor.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi, yılın ilk sekiz ayında hububat, bakliyat, yağlı tohumlar ve mamulleri sektöründe 2,5 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirdi. Geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 6,6 oranındaki artış dikkat çekici. Daha da önemlisi, Türkiye’nin toplam hububat sektörü ihracatının yüzde 31’inin tek başına bu bölgeden gerçekleştirilmesi, Güneydoğu’nun sektördeki ağırlığını açık biçimde ortaya koyuyor.

Ağustos ayındaki ihracatın 274,3 milyon dolar seviyesinde gerçekleşmesi de sektörün yılın ikinci yarısında hareketliliğini koruduğunu gösteriyor. Yaklaşık 3 milyon tonluk ihracat hacmi ise meselenin yalnızca parasal büyüklükten ibaret olmadığını ortaya koyuyor. Burada ciddi bir üretim, işleme, paketleme, lojistik ve pazarlama zinciri söz konusu.

Ürün bazında bakıldığında ise Türkiye’nin gıda sanayisindeki rekabet gücünün önemli göstergelerini görüyoruz. Sekiz aylık dönemde Güneydoğu’dan yaklaşık 832 bin ton makarna, 513 bin ton buğday unu ve 314 bin ton ayçiçek yağı ihraç edilmiş. Ayçiçek yağı, 520,5 milyon dolarlık ihracat geliriyle ilk sırada bulunuyor. Bu üründeki yüzde 30’luk artış oldukça önemli. Makarna ihracatının da yüzde 13,2 artışla 447,7 milyon dolara ulaşması sektörün güçlü ürün gruplarından birinin daha büyümeye devam ettiğini gösteriyor.

Burada benim özellikle dikkat çekmek istediğim nokta, Türkiye’nin yalnızca ham madde ihraç eden bir ülke olmaktan çıkarak işlenmiş gıda ürünlerinde önemli bir ihracat kapasitesi oluşturmuş olmasıdır. Makarna, un ve bitkisel yağ gibi ürünler, tarımsal üretim ile sanayi arasında doğrudan bağlantı kurulmasını sağlıyor. Bu durum hem katma değer yaratıyor hem de istihdama katkı sağlıyor.

Ancak sektörün önünde ciddi riskler de bulunuyor. Küresel gıda ticaretinde ham madde fiyatları, enerji maliyetleri ve navlun giderleri belirleyici olmaya devam ediyor. Karadeniz’deki jeopolitik gelişmeler ve limanlarda yaşanan sorunlar, Türkiye’nin ham madde tedariki açısından yakından izlenmesi gereken gelişmeler arasında.

Buna Orta Doğu’daki jeopolitik riskleri de eklemek gerekiyor. Özellikle petrol fiyatlarının yükselmesi, deniz taşımacılığının maliyetini doğrudan etkiliyor. Enerji fiyatındaki artış sadece akaryakıt maliyetini değil, üretimden ambalajlamaya, depolamadan taşımacılığa kadar bütün zinciri etkiliyor. Dolayısıyla ihracatçının satış fiyatı ile maliyetleri arasındaki makas giderek daha önemli hale geliyor.

Bu noktada Toprak Mahsulleri Ofisi’nin piyasaya zamanında müdahalesi önem taşıyor. Buğday, arpa ve mısır gibi temel ürünlerde iç piyasadaki arzın güvence altına alınması, gıda sanayisinin ham maddeye erişimi açısından stratejik bir konu. Küresel piyasalardaki belirsizliklerin arttığı dönemlerde içerideki tedarik zincirinin güçlü olması, ihracatçının rekabet gücünü de koruyor.

Güneydoğu’nun başarısının bir başka önemli tarafı ise pazar çeşitliliği. Orta Doğu bölgenin en büyük pazarı konumunda ve bu bölgeye yapılan ihracat 1 milyar doların üzerine çıkmış durumda. Afrika’ya gerçekleştirilen ihracat ise 885 milyon dolara ulaşıyor.

ABD pazarındaki yüzde 25,3’lük artış da ayrıca üzerinde durulması gereken bir gelişme. Güneydoğu’nun ABD’ye yaptığı sektör ihracatının 243,9 milyon dolara yükselmesi, Türk gıda ürünlerinin uzak pazarlarda da kendisine yer bulabildiğini gösteriyor.

Afrika’daki yüzde 25,4’lük artış ise geleceğe yönelik önemli bir işaret. Cibuti, Somali, Sudan, Umman ve Nijer gibi pazarlarda yaşanan gelişmeler, Türkiye’nin Afrika açılımının gıda sektörü açısından da karşılık bulduğunu ortaya koyuyor.

Önümüzdeki dönemde asıl mesele, bu ihracat artışını sürdürülebilir hale getirmek olacaktır. Bunun yolu yalnızca daha fazla ürün satmaktan geçmiyor. Daha yüksek katma değerli ürünler üretmek, markalaşmak, lojistik maliyetlerini düşürmek, enerji verimliliğini artırmak ve yeni pazarlara ulaşmak gerekiyor.

Güneydoğu Anadolu’nun elinde önemli bir avantaj bulunuyor. Bölge hem Türkiye’nin önemli tarımsal üretim merkezlerinden biri hem de güçlü bir gıda sanayisine sahip. Bu iki avantaj doğru politikalarla birleştirildiğinde, sadece bugünün ihracat rakamlarını değil, geleceğin çok daha büyük ekonomik potansiyelini de ortaya çıkarmak mümkün.

Kısacası 2,5 milyar dolarlık ihracat yalnızca bir rakam değildir. Bunun arkasında çiftçi, sanayici, ihracatçı, lojistikçi ve çalışanlardan oluşan büyük bir ekonomik ekosistem bulunuyor. Güneydoğu’nun gıda ihracatındaki başarısı, Türkiye’nin tarım ve sanayiyi daha güçlü biçimde birbirine bağlaması halinde küresel gıda ticaretinde daha fazla söz sahibi olabileceğini gösteriyor. Önümüzdeki dönemde hedef, miktarı artırırken katma değeri de yükseltmek olmalıdır.