TÜİK’TEN SEPETTE BÜYÜK REVİZYON

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2026 yılının hesaplamaları için Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) sepetini kapsamlı bir şekilde güncelledi. Kurumun aldığı kararlar yalnızca ürün adlarını ve kalem sayılarını değiştirmekle kalmadı; hesaplamanın temelini oluşturan ağırlık yapısı, sınıflama yöntemi ve baz yıl gibi kritik unsurlarda da köklü revizyonlara gidildi. Bu güncelleme, enflasyon resmi göstergeleri hesaplanırken tüketicilerin gerçek harcama kalıplarını daha iyi yansıtmayı amaçlayan bir ayarlama olarak lanse edildi.

Sepet Büyüyor: Kalemler Yenilendi

TÜİK’in son açıklamasına göre enflasyon sepetinde bu yıl toplam 428 madde ve 972 madde çeşidi için fiyat takibi yapılacak. Bu sayı, önceki yıllara göre artış gösteriyor; çünkü hane halkı tüketim harcamalarındaki eğilimler güncel verilerle yeniden değerlendirildi. Güncelleme kapsamında sepete 38 yeni madde girerken, 30 madde çıkarıldı.

Bu değişimler rutin bir revizyondan ibaret değil; TÜİK, her yıl düzenli olarak fiyat derlenen iş yerleri ve konutlar üzerinden yapılan anketler ile hane halkı harcamalarını analiz ediyor ve buna göre sepeti “yeniden dengeliyor. Böylece enflasyon hesabı, toplumun güncel tüketim kalıplarına daha uygun hale getirilmeye çalışılıyor.

Ağırlıklarda Öne Çıkan Değişiklikler

En çok konuşulan kısım ise ana harcama gruplarının ağırlıklarındaki değişiklikler oldu:

Gıda ve Alkolsüz İçecekler

Gıda grubunun ağırlığı azaldı. TÜİK’in güncellemesine göre gıda ve alkolsüz içeceklerin payı önceki düzeye göre düşerek daha gerçekçi bir tüketim ağırlığına oturdu. Bu değişim, gıdadaki yüksek fiyat artışının enflasyon üzerinde daha güçlü bir etki yaratmasını azaltan bir mekanizma olarak değerlendirilebilir.

Konut ve Enerji

Özellikle kira ve konutla ilgili kalemlerin ağırlığında da görece düşüş yaşandı. Konut, su, elektrik, doğalgaz ve diğer yakıtların toplam ağırlığı önceki döneme kıyasla belirgin şekilde aşağı çekildi. Bu da diğer ana grupların enflasyon hesaplamasında daha fazla söz sahibi olmasına yol açıyor.

Ulaştırma

Ulaştırma grubunun ağırlığı yükseldi. Bu gruptaki artış, tüketicilerin bu alandaki harcamalarının toplam harcamalar içindeki payının yükseldiğini gösteriyor. Ulaştırmanın ağırlığının artması, bu kategorideki fiyat değişimlerinin TÜFE üzerindeki etkisinin güçlenmesine neden olabilir.

Bu güncelleme ile birlikte bazı sektörlerin enflasyon üzerindeki katkısı küçülürken, bazı sektörlerin etkisi artmış oldu. TÜİK’in amacı, tüketicilerin güncel davranış kalıplarını endekse yansıtmak; ancak bu süreç, kamuoyu ve piyasa aktörleri tarafından farklı açılardan yorumlanıyor.

Metodolojik Değişiklikler: Sınıflama ve Eurostat Uyum Süreci

Güncellemenin sadece ağırlıklar ve madde sayısıyla sınırlı kalmadığı, metodolojik değişikliklere de gidildiği açıklandı. TÜİK, TÜFE hesaplamasında artık harcama ağırlıklarının belirlenmesinde “Ulusal Hesaplar Hane halkı Nihai Tüketim Harcamaları” verilerini ana kaynak olarak kullanacak. Bu, önceki yıllarda daha çok hane halkı bütçe anketlerine dayanan yöntemin yerini alacak yeni bir yaklaşım.

Ayrıca TÜFE’deki baz yıl 2025 olarak güncellendi; “2025=100” referans dönemi kullanılmaya başlandı. Bu uygulama, Avrupa Birliği’ne (Eurostat) uyum sürecinin bir parçası olarak zorunlu kılındı ve birçok gelişmiş ekonomide kullanılan standart bir uygulama.

Yeni sınıflama sistemi ile birlikte ana harcama grubu sayısı da 12’den 13’e çıkıyor. Bazı harcama kalemleri yeniden gruplanıyor, yeni dijital hizmetler ile finansal hizmetler gibi kalemler ayrı kategoriye ayrılıyor; bu, TÜFE’nin kapsamını genişletiyor.

Bu metodolojik revizyonlar, TÜFE’nin hesaplanmasında daha kapsamlı veri kaynaklarının kullanılmasını sağlayacak; ancak geçiş sürecinde alt gruplar arasındaki dönüşümün etkisi, uzmanlar tarafından dikkatle izleniyor.

Uzmanlar Ne Diyor? Etki Tartışmaları

Güncellemeye yönelik ilk değerlendirmeler, değişikliğin sadece sepetin içeriğini değil, enflasyon ölçümünü de etkilediğine işaret ediyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yapılan analizde, ağırlık güncellemelerinin 2026 Ocak ayında açıklanan enflasyon verisini yaklaşık 0,1 puan aşağı çekebileceği belirtilirken; hizmet grubunun ağırlığındaki artışın yıllık enflasyona yaklaşık 1 puan yukarı yönlü etkisinden söz edildi.

Bu değerlendirme, ağırlık dağılımındaki değişikliklerin yalnızca teknik bir ayarlama olmadığını; yıllık enflasyon oranı üzerinde gözlemlenebilir etkiler yaratabileceğini ortaya koyuyor. Özellikle hizmetlerde ağırlığın artması, enflasyonun genel görüntüsünü yukarı çekebilecek faktörlerden biri olarak yorumlanıyor.

Bazı iktisatçılar ise bu tür güncellemelerin, TÜFE’nin hane halkının gerçek yaşam koşullarını daha doğru yansıtmasına katkı sağladığını; fakat kısa vadede karşılaştırmalı analizlerde karışıklığa yol açabileceği görüşünde. Özellikle kiraların payının düşürülmesi ve ulaştırmanın ağırlığının artırılması gibi değişimler, farklı gelir gruplarını etkileyen enflasyon dinamiklerini yeniden şekillendiriyor.

Sonuç: Daha Temsilî Ama Tartışmalı Bir Endeks

TÜİK’in enflasyon sepetinde yaptığı son ağırlık değişiklikleri, istatistiksel doğruluğu artırma ve uluslararası standartlara uyum hedefiyle yapıldı. Sepete giren ve çıkan ürünler, değişen tüketim alışkanlıkları ve yeni sınıflama sistemleriyle birlikte endeksin yapısı önemli ölçüde yenilendi.

Ancak her büyük revizyonda olduğu gibi bu değişikliklerin ekonomik sonuçları ve politik etkileri de tartışma konusu. Özellikle TCMB’nin değerlendirmeleri, değişikliklerin enflasyon oranı üzerindeki etkilerinin izlenmesi gerektiğini vurguluyor. Önümüzdeki aylarda, bu yeni ağırlıklar ve sınıflama sisteminin TÜFE üzerindeki somut yansımaları hem piyasa aktörleri hem de politika belirleyiciler tarafından yakından takip edilecek

Kaynak: Sanayi Haber Ajansı