ISO VERİLERİNE GÖRE İHRACATTA SON 2,5 YILIN EN ZOR DÖNEMİ

Türkiye ekonomisinin büyüme hikâyesinde ihracat her zaman en önemli başlıklardan biri oldu. Özellikle son yıllarda üretim gücünü artırmaya çalışan sanayi kuruluşları, döviz gelirlerini yükseltmek ve küresel pazarlarda daha fazla yer almak için yoğun bir mücadele verdi. Ancak İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) son değerlendirmeleri, ihracat cephesinde dikkat çekici bir yavaşlamaya işaret ediyor. Sanayi sektörünün ihracat performansı son 2,5 yılın en düşük seviyelerine gerilerken, bu durum yalnızca dış ticaret rakamlarını değil, üretimden istihdama kadar ekonominin birçok alanını etkileyebilecek önemli sinyaller taşıyor.

Küresel ekonomide yaşanan dalgalanmalar, Avrupa pazarındaki durgunluk, yüksek finansman maliyetleri ve kur politikalarına ilişkin tartışmalar, ihracatçının hareket alanını daraltıyor. İSO’nun değerlendirmelerine göre özellikle sanayi üretiminde yaşanan ivme kaybı, ihracat siparişlerinde belirgin bir yavaşlamaya neden olmuş durumda. Türkiye’nin üretim merkezleri, son yıllarda alışılmış olan güçlü dış talep ortamından uzak bir tabloyla karşı karşıya bulunuyor.

İhracatın son 2,5 yılın en düşük seviyelerine gerilemesi yalnızca rakamsal bir düşüş olarak okunmamalı. Çünkü ihracat, Türkiye ekonomisinin döviz kazandırıcı ana faaliyetlerinden biri olmasının yanında, sanayi kapasitesinin canlılığını da gösteren önemli bir göstergedir. Siparişlerin azalması, fabrikaların kapasite kullanım oranlarını etkilerken; bu durum yatırım iştahının zayıflamasına, yeni istihdam planlarının ertelenmesine ve üretim zincirinde yavaşlamaya neden olabiliyor.

Özellikle Avrupa Birliği ekonomilerinde görülen düşük büyüme performansı, Türkiye’nin ihracatını doğrudan etkiliyor. Türkiye’nin en büyük ihracat pazarı olan Avrupa’da tüketim eğilimlerinin zayıflaması, sipariş hacimlerini aşağı çekiyor. Almanya başta olmak üzere birçok Avrupa ülkesinde sanayi üretiminin yavaşlaması, Türk ihracatçısının da sipariş akışında sorun yaşamasına neden oluyor. Bunun yanında enerji maliyetlerindeki yüksek seyir ve küresel ticaretteki belirsizlikler de ihracatçının rekabet gücünü baskılıyor.

Sanayicilerin dikkat çektiği en önemli konulardan biri ise finansmana erişim sorunu. Yüksek faiz ortamında kredi maliyetlerinin artması, üretim yapan şirketlerin işletme sermayesi yükünü büyütüyor. Özellikle ihracata dayalı çalışan firmalar için uygun maliyetli finansman büyük önem taşıyor. Ancak mevcut koşullarda krediye ulaşmanın zorlaşması, birçok şirketin üretim planlarını yeniden gözden geçirmesine neden oluyor. İSO temsilcileri, sanayicinin yalnızca sipariş azlığıyla değil aynı zamanda maliyet baskısıyla da mücadele ettiğini vurguluyor.

Kur politikası da ihracat tartışmalarının merkezinde yer alıyor. İhracatçılar uzun süredir maliyet artışlarının döviz kuru artışının üzerinde kaldığını ifade ediyor. İşçilik giderleri, enerji maliyetleri ve finansman yükü yükselirken kurun aynı hızda hareket etmemesi, fiyat rekabetini zayıflatıyor. Özellikle emek yoğun sektörlerde faaliyet gösteren şirketler, uluslararası pazarlarda fiyat tutturmakta zorlandıklarını belirtiyor. Tekstil, hazır giyim, ayakkabı ve mobilya gibi sektörlerde sipariş kayıplarının arttığı yönündeki açıklamalar da dikkat çekiyor.

İhracattaki yavaşlama, Türkiye’nin dış ticaret dengesi açısından da kritik bir anlam taşıyor. Son yıllarda ekonomi yönetimi, cari açığın azaltılması için ihracatın güçlendirilmesini temel hedeflerden biri olarak ön plana çıkarmıştı. Ancak ihracatın ivme kaybetmesi, döviz gelirleri açısından yeni riskleri beraberinde getiriyor. Özellikle ithalata bağımlı üretim yapısı nedeniyle Türkiye ekonomisinin dış finansman ihtiyacı sürerken, ihracat performansındaki zayıflama kırılganlıkları artırabiliyor.

Bununla birlikte küresel ticaret düzeninde yaşanan dönüşüm de Türkiye için yeni bir sınav anlamına geliyor. Çin’in agresif fiyat politikaları, Uzak Doğu merkezli üretim kapasitesinin büyümesi ve küresel talepteki daralma, birçok ülkede ihracat yarışını daha sert hale getirmiş durumda. Türk sanayicisi bir taraftan maliyet baskısıyla mücadele ederken diğer taraftan daha düşük fiyat veren rakiplerle rekabet etmeye çalışıyor. Bu durum özellikle orta ölçekli sanayi kuruluşlarını ciddi biçimde zorluyor.

İSO çevreleri, mevcut tablonun geçici bir durgunluk mu yoksa daha yapısal bir dönüşümün işareti mi olduğu konusunda dikkatli olunması gerektiğini ifade ediyor. Çünkü dünya ekonomisinde yeni dönemde korumacılık eğilimlerinin artması, ticaret savaşlarının yeniden gündeme gelmesi ve jeopolitik risklerin büyümesi, ihracat odaklı ekonomiler açısından uzun vadeli riskler oluşturuyor. Türkiye’nin bu süreçte yüksek katma değerli üretime daha fazla yönelmesi gerektiği sık sık vurgulanıyor.

Teknoloji yoğun üretim ve markalaşma konusu da ihracat performansı açısından belirleyici hale geliyor. Uzmanlara göre yalnızca düşük maliyet avantajına dayalı ihracat modeli artık sürdürülebilir değil. Katma değeri yüksek ürün üretimi, Ar-GE yatırımları ve inovasyon odaklı sanayi politikaları önümüzdeki dönemin en kritik başlıkları arasında yer alıyor. Özellikle savunma sanayi, yazılım, elektronik ve ileri teknoloji alanlarında elde edilen başarıların diğer sektörlere de yayılması gerektiği belirtiliyor.

Öte yandan lojistik maliyetleri ve küresel taşımacılıkta yaşanan sorunlar da ihracatçının yükünü artırıyor. Kızıldeniz hattındaki güvenlik sorunları, enerji fiyatlarındaki oynaklık ve navlun maliyetlerindeki artış, dış ticaret yapan şirketlerin giderlerini yükseltiyor. Küresel tedarik zincirindeki kırılmalar tam anlamıyla sona ermiş değil. Bu nedenle ihracatçılar yalnızca ürün satmaya değil, aynı zamanda teslimat süreleri ve lojistik planlamaları konusunda da yoğun baskı altında çalışıyor.

Ekonomi yönetiminin önümüzdeki dönemde ihracatı yeniden canlandıracak adımları hızlandırması bekleniyor. Özellikle Eximbank desteklerinin artırılması, ihracat kredilerinin genişletilmesi, enerji maliyetlerinin düşürülmesi ve sanayicinin finansmana erişiminin kolaylaştırılması sektör temsilcilerinin en önemli beklentileri arasında bulunuyor. Bunun yanında Avrupa dışındaki pazarlara yönelme stratejileri de yeniden önem kazanıyor. Afrika, Orta Doğu, Türk Cumhuriyetleri ve Latin Amerika gibi alternatif pazarlarda daha güçlü ticari ilişkiler kurulması gerektiği ifade ediliyor.

Sonuç olarak İSO verilerinin ortaya koyduğu ihracat tablosu, Türkiye ekonomisi açısından önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Son 2,5 yılın en düşük seviyelerine gerileyen ihracat performansı, yalnızca geçici bir yavaşlama olarak görülmemeli. Sanayi üretimi, dış ticaret dengesi, istihdam ve büyüme açısından ihracatın stratejik önemi dikkate alındığında, bu alanda atılacak adımların kritik olduğu açık biçimde görülüyor. Türkiye’nin küresel rekabet yarışında güçlü kalabilmesi için üretim yapısını dönüştürmesi, teknolojik kapasitesini artırması ve ihracatçının üzerindeki maliyet baskısını hafifletmesi artık bir tercih değil, ekonomik zorunluluk haline gelmiş durumda.

Kaynak: Sanayi Haber Ajansı