MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM NEDEN GÖZDEN DÜŞTÜ

Son yıllarda hemen her sohbetin içinde benzer bir cümle duyulur oldu: “Usta bulamıyoruz.” Sanayici de söylüyor, esnaf da söylüyor, büyük firmalar da aynı dertten yakınıyor. Bir yanda işsizlikten şikâyet eden gençler, diğer yanda eleman bulamayan işyerleri… Ortada garip bir denge bozukluğu var. Bu tablonun en önemli nedenlerinden biri ise mesleki ve teknik eğitimin yeterince cazip olmaması.

Peki neden böyle oldu? Neden sanayinin, üretimin, emeğin bel kemiği olan meslek liseleri ve teknik okullar eskisi kadar tercih edilmiyor? Aslında bu sorunun cevabı tek bir yerde değil; eğitimden toplumsal algıya, aile baskısından ekonomik beklentilere kadar uzanan geniş bir hikâye var.

“OKU DA MEMUR OL” ANLAYIŞI HÂLÂ KAFALARDA

Türkiye’de uzun yıllar boyunca çocuklara söylenen en yaygın cümle şuydu: “Oku, iyi bir okul kazan, memur ol, rahat et.” Bu düşünce, meslek liselerinin önüne görünmez bir duvar ördü. Çünkü meslek liseleri çoğu zaman “ikinci seçenek” gibi görüldü.

Bir öğrenci başarılıysa fen lisesine, Anadolu lisesine yönlendirildi. “Daha düşük puan aldıysa” meslek lisesine gitsin denildi. Böyle olunca da mesleki eğitim, yetenek ve ilgiye göre değil, adeta akademik başarının gölgesinde şekillenen bir alan haline geldi.

Oysa dünya değişti. Artık sadece diploma değil, beceri konuşuyor. Ama bu dönüşüm toplumsal algıya aynı hızda yansımadı.

MESLEK LİSESİ = “MECBURİ YOL” ALGISI

Bugün hâlâ birçok ailede meslek liseleri “istemeyerek gidilen okul” gibi görülüyor. Bu algı, öğrencinin motivasyonunu da doğrudan etkiliyor. Bir genç, sevmeden girdiği bir alanda ne kadar başarılı olabilir?

Halbuki mesleki eğitim; elektrikten otomotive, yazılımdan kaynakçılığa, sağlık hizmetlerinden tasarıma kadar geniş bir alanı kapsıyor. Yani aslında iş hayatının tam merkezinde yer alıyor. Ama bu gerçek, toplumun gözünde yeterince karşılık bulmuyor.

Birçok öğrenci üniversiteye gitmeyi “zorunlu bir üst basamak” gibi görüyor. Meslek öğrenmek ise sanki geri planda kalmış bir seçenek gibi algılanıyor. İşte bu algı kırılmadıkça mesleki eğitim de hak ettiği değeri bulamıyor.

ÜNİVERSİTE YOĞUNLUĞU VE İŞSİZLİK PARADOKSU

Her yıl yüz binlerce genç üniversite mezunu oluyor. Ancak mezun sayısı arttıkça iş bulma kolaylaşmıyor, aksine bazı alanlarda zorlaşıyor. Çünkü piyasanın ihtiyacı her zaman akademik mezun değil; çoğu zaman nitelikli ara eleman.

Bugün bir fabrikada iyi bir teknisyen, bir ustabaşı ya da kalifiye operatör, en az üniversite mezunu kadar değerli. Hatta bazı durumlarda daha bile kritik.

Ama gençlerin önemli bir kısmı masa başı iş hayaliyle büyüdüğü için, üretim alanlarına yönelmek istemiyor. Sonuç olarak piyasada “iş var ama eleman yok” çelişkisi ortaya çıkıyor.

GELİR VE STATÜ ALGISI BELİRLEYİCİ OLUYOR

Mesleki eğitimin cazip olmamasının bir diğer nedeni de gelir ve statü algısı. Toplumda uzun yıllar boyunca beyaz yakalı işler daha prestijli görüldü. Oysa bugün birçok usta, teknisyen ya da meslek sahibi kişi ciddi gelirler elde edebiliyor.

Ama bu bilgi yeterince yaygın değil. Hâlâ “ofis işi = saygın iş” algısı güçlü. Bu yüzden gençler, daha az kazandırsa bile daha “görünür” mesleklere yöneliyor.

Oysa sahada durum farklı. İyi bir tesisatçı, iyi bir kaynakçı, iyi bir elektrik ustası çoğu zaman sabit maaşlı bir ofis çalışanından daha yüksek gelir elde edebiliyor. Ama bu gerçek, toplumun genel algısına tam olarak yerleşmiş değil.

OKULLARIN İMKÂNLARI VE STAJ SORUNU

Bir diğer önemli konu ise eğitim kalitesi ve uygulama eksikliği. Meslek liselerinde teorik eğitim veriliyor ama uygulama kısmı her zaman yeterli olmuyor. Atölyelerin yetersiz olması, ekipman eksikliği ve güncel teknolojiye uyum sorunları öğrencinin motivasyonunu düşürüyor.

Ayrıca staj süreçleri de çoğu zaman “gerçek öğrenme” yerine formaliteye dönüşüyor. Öğrenci işyerinde gerçekten işin içine giremediğinde, mesleğe olan ilgisi de azalıyor.

Halbuki mesleki eğitimin en güçlü yanı “yaparak öğrenmedir. Bu bağ güçlendirilmezse eğitim kağıt üzerinde kalır.

AİLELERİN BAKIŞI DEĞİŞMEDEN SİSTEM DEĞİŞMEZ

Bir öğrencinin hangi okula gideceğinde en büyük etki ailede. Aile “meslek lisesi iyi bir gelecek sağlar” demedikçe, çocuk o yola gönüllü olarak girmez.

Bugün birçok aile hâlâ çocuğunu üniversiteye göndermeyi tek kurtuluş yolu olarak görüyor. Bu da mesleki eğitimin önünü daraltıyor.

Oysa gelişmiş ülkelerde durum farklı. Almanya, Avusturya gibi ülkelerde mesleki eğitim oldukça saygın bir yol ve güçlü bir sistemle destekleniyor. Gençler hem erken yaşta iş hayatına giriyor hem de iyi gelir elde edebiliyor.

ÇÖZÜM: MESLEKİ EĞİTİMİN YENİDEN İTİBARI

Bu tabloyu değiştirmek mümkün. Ama bunun için sadece okul sayısını artırmak yetmez. Asıl mesele algıyı değiştirmek.

Mesleki eğitim;

• “Mecbur kalanın yolu” değil, “bilinçli tercih edilen bir kariyer yolu” haline gelmeli,
• İş dünyasıyla daha güçlü bağ kurmalı,
• Öğrenciyi gerçek üretim ortamına erken sokmalı,
• Teknolojik gelişmelere hızla uyum sağlamalıdır.

Ayrıca medyada, toplumda ve eğitim politikalarında meslek sahibi olmanın değeri daha fazla vurgulanmalıdır. Çünkü bugün her işin arkasında bir emek, bir ustalık ve bir beceri var.

SON SÖZ

Kısacası mesele sadece okul meselesi değil; mesele bakış açısı meselesi. Eğer toplum olarak “meslek sahibi olmak” ile “değerli insan olmak” arasındaki bağı doğru kuramazsak, ne kadar okul açarsak açalım aynı sorunları yaşamaya devam ederiz.

Usta bulamayan işyerleri, iş bulamayan gençler ve dolmayan meslek liseleri… Hepsi aynı zincirin halkaları.

Ve belki de en basit soru şudur:
“Bir ülkeyi kimler ayakta tutar?”

Cevap aslında çok açık: Diplomalılar kadar, o diplomayı hayata geçiren ustalar da.

Kaynak: SANAYİ HABER AJANSI