EN DÜŞÜK EMEKLİ MAAŞININ EKONOMİK VE SOSYAL YANSIMALARI

Türkiye’de emeklilik sistemi, uzun yıllardır yalnızca sosyal güvenlik başlığı altında değil, aynı zamanda makroekonomik dengeler, kamu maliyesi, gelir dağılımı ve toplumsal adalet tartışmalarının merkezinde yer alıyor. Bu tartışmaların en görünür başlıklarından biri ise en düşük emekli maaşı uygulaması. Enflasyonist ortam, artan yaşam maliyetleri ve gelir dağılımındaki bozulma, bu konuyu teknik bir hesaplamanın ötesine taşıyarak doğrudan bir sosyal refah ve adalet meselesi haline getiriyor.

En Düşük Emekli Maaşı Yeterli mi?

En düşük emekli maaşının yeterliliği tartışılırken genellikle tek bir gösterge öne çıkıyor: geçim maliyeti. Ancak emekli maaşının yeterliliği yalnızca temel gıda ve barınma giderlerini karşılayabilme kapasitesiyle ölçülemez. Emeklilik, bireyin aktif çalışma hayatından sonra insan onuruna yakışır bir yaşam sürmesini amaçlayan bir sistemdir. Sağlık harcamaları, kira giderleri, enerji maliyetleri ve sosyal hayata katılım gibi kalemler dikkate alındığında, en düşük emekli maaşının büyük bir kesim için asgari geçim sınırının dahi altında kaldığı yönündeki eleştiriler güç kazanmaktadır.

Özellikle büyükşehirlerde yaşayan emekliler açısından tablo daha da ağırdır. Sabit gelirli olan emekliler, fiyat artışlarına karşı en kırılgan gruplar arasında yer almakta; maaş artışları çoğu zaman enflasyonun gerisinde kaldığında reel gelir kaybı kalıcı hale gelmektedir. Bu durum, emekliliğin bir “dinlenme dönemi” olmaktan çıkıp, ekonomik bir mücadele alanına dönüşmesine yol açmaktadır.

Yıllara Göre GSYH İçindeki Pay

En düşük emekli maaşı tartışmasının bir diğer boyutu, emeklilik harcamalarının Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) içindeki payıdır. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde emekli maaşlarının milli gelir içindeki oranı, sosyal devlet anlayışının önemli göstergelerinden biri olarak kabul edilir. Türkiye’de bu oran, dönemsel olarak artış göstermiş olsa da OECD ve benzeri ülke gruplarıyla kıyaslandığında sınırlı bir seviyede kalmaktadır.

GSYH büyürken emeklilere ayrılan payın aynı ölçüde artmaması, büyümenin toplumsal refaha yeterince yansımadığı yönündeki eleştirileri güçlendirmektedir. Özellikle ekonomik büyümenin yüksek olduğu yıllarda dahi en düşük emekli maaşının reel olarak sınırlı artışlar göstermesi, büyümenin paylaşımı tartışmasını gündeme taşımaktadır. Buradaki temel soru şudur: Ekonomi büyürken bu büyümeden emekliler ne ölçüde pay almaktadır?

Bütçeye Yük Tartışması

En düşük emekli maaşına yönelik her artış gündeme geldiğinde, en sık dile getirilen argümanlardan biri bütçeye getireceği yük olmaktadır. Kamu maliyesi açısından bakıldığında, sosyal güvenlik harcamalarının bütçe içindeki payı gerçekten de önemlidir. Ancak bu noktada “yük” kavramının nasıl tanımlandığı kritik bir sorudur.

Emekli maaşları yalnızca bir harcama kalemi değil, aynı zamanda iç talebi destekleyen ve ekonomik döngüyü besleyen bir unsurdur. Emeklilerin gelirlerindeki artış, büyük ölçüde tüketime yönelmekte; bu da dolaylı vergiler aracılığıyla kamu gelirlerine geri dönmektedir. Dolayısıyla emekli maaşlarına yapılan artışların bütçe üzerindeki etkisi, yalnızca gider tarafıyla değil, gelir ve büyüme etkileriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Öte yandan, bütçe disiplini ile sosyal harcamalar arasında bir denge kurulması gerektiği de açıktır. Sorun, emekli maaşlarının artırılıp artırılmamasından ziyade, kaynakların nasıl ve ne kadar adil dağıtıldığı sorusunda düğümlenmektedir.

Emekli Maaşlarında Adalet Sorunu

En düşük emekli maaşı uygulamasının en tartışmalı yönlerinden biri, maaş adaleti meselesidir. Farklı prim gün sayılarına ve farklı kazanç seviyelerine sahip bireylerin, en düşük maaş uygulaması nedeniyle birbirine yakın gelirler elde etmesi, uzun yıllar yüksek prim ödeyen kesimlerde ciddi bir adalet duygusu zedelenmesine yol açmaktadır.

Bu durum, “prim-maaş ilişkisinin zayıflaması anlamına gelmektedir. Sosyal güvenlik sisteminin temel mantığı, ödenen primle alınan maaş arasında makul bir bağ kurulmasıdır. Ancak en düşük maaşın sürekli yukarı çekilmesi, bu bağı zayıflatmakta; sistemin teşvik edici değil, eşitleyici bir yapıya bürünmesine neden olmaktadır.

Diğer yandan, en düşük maaşın artırılmaması da sosyal açıdan kabul edilebilir değildir. Bu nedenle sorun, yalnızca taban maaşın seviyesi değil; maaş skalasının tamamının yeniden dengelenmesi ihtiyacıdır.

Sosyal Devlet ve Sürdürülebilirlik Dengesi

En düşük emekli maaşı meselesi, nihayetinde sosyal devlet anlayışı ile mali sürdürülebilirlik arasındaki hassas dengeyi gündeme getirir. Sosyal devlet, vatandaşını yaşlılık döneminde yoksulluk riskine karşı korumakla yükümlüdür. Ancak bu koruma, gelecek kuşakların yükünü artıracak şekilde tasarlanırsa, sistem uzun vadede kırılgan hale gelir.

Bu nedenle emeklilik sisteminde yapılacak düzenlemelerin kısa vadeli rahatlama değil, uzun vadeli dengeyi hedeflemesi gerekmektedir. Kayıt dışı istihdamla mücadele, prim tabanının genişletilmesi ve aktif-pasif dengesinin iyileştirilmesi gibi yapısal adımlar atılmadan, yalnızca maaş artışlarıyla sorun çözülmeye çalışıldığında, tartışmalar her yıl yeniden gündeme gelecektir.

Sonuç: Rakamların Ötesinde Bir Mesele

En düşük emekli maaşı tartışması, yalnızca rakamsal bir hesaplama değildir. Bu konu, yaşlılıkta yoksulluk, gelir dağılımı, toplumsal adalet ve ekonomik paylaşım gibi başlıkların kesişim noktasında yer almaktadır. Emekliler, geçmişte verdikleri emeğin karşılığını bugün talep etmektedir. Bu talep, bütçe dengeleriyle sınırlı bir teknik mesele olarak değil, toplumsal bir sözleşme olarak ele alınmalıdır.

Kalıcı çözüm, ne yalnızca en düşük maaşı artırmakta ne de bütçe gerekçesiyle talepleri ertelemektedir. Asıl ihtiyaç, emeklilik sisteminin tamamını kapsayan, adalet duygusunu güçlendiren ve ekonomik gerçeklerle uyumlu bütüncül bir reform yaklaşımıdır. En düşük emekli maaşı, bu büyük resmin yalnızca görünen yüzüdür; arkasında ise çok daha derin bir yapısal tartışma yatmaktadır.

Kaynak: Sanayi Haber Ajansı