Sanayide Alarm Zilleri

Türkiye ekonomisinin temel üretim gücü olan sanayi, son yılların en uzun soluklu yavaşlama dönemlerinden birini yaşıyor. İstanbul Sanayi Odası’nın açıkladığı Ağustos 2026 verileri, imalat sanayisinde yaşanan sıkıntının artık geçici bir dalgalanma olmaktan çıktığını gösteriyor. Türkiye İmalat Satın Alma Yöneticileri Endeksi, yani PMI, ağustosta 48,1 seviyesine yükselse de büyüme ile daralmayı birbirinden ayıran 50 puanın altında kalmaya devam etti. Böylece imalat sanayisinde faaliyet koşullarındaki bozulma eğilimi üst üste 29 aya ulaştı.

Bu tablo, yakın Türkiye ekonomik tarihinde dikkat çekici bir döneme işaret ediyor. Eski Merkez Bankası Baş ekonomisti Prof. Dr. Hakan Kara’nın yaptığı karşılaştırmaya göre, sanayide 50 puanın altında kesintisiz kalınan 29 aylık dönem, geçmişte yaşanan büyük ekonomik sarsıntıları da geride bıraktı. Rahip Brunson krizi dönemindeki en uzun yavaşlama 21 ay sürerken, 2008 küresel finans krizinde bu süre 16 ay olarak gerçekleşmişti. Bugünkü tablo ise hem süresi hem de genişliği bakımından sanayinin karşı karşıya olduğu sorunun ne kadar derinleştiğini ortaya koyuyor.

PMI verilerinde 50 puanın altı, ekonomide üretimin tamamen durduğu anlamına gelmiyor. Ancak işletmelerin faaliyet koşullarının bir önceki aya göre kötüleştiğine işaret ediyor. Bir başka ifadeyle, fabrikalar çalışmaya devam ediyor olabilir; fakat siparişler azalıyor, üretim baskı altında kalıyor, firmalar daha ihtiyatlı davranıyor ve yeni yatırımlar ertelenebiliyor. Bu durum uzun süre devam ettiğinde ise geçici bir yavaşlamadan çok daha büyük bir ekonomik probleme dönüşüyor.

Ağustos ayının en dikkat çekici göstergelerinden biri, sektörel PMI verilerinde izlenen 10 sektörün tamamının 50 puanın altında kalması oldu. Yani sanayideki sorun yalnızca belirli birkaç alana sıkışmış değil. Kimyasal, plastik ve kauçuk sektörlerinden tekstile, ana metal sanayinden makine üretimine kadar geniş bir alanda daralma yaşanıyor. Metalik olmayan mineral ürünler ve elektrikli-elektronik ürünler görece daha iyi durumda görünse de bu sektörler dahi büyüme eşiğini aşabilmiş değil.

Sanayideki yavaşlamanın en önemli nedenlerinden biri talep sorunu. Hem iç piyasada hem de dış pazarlarda siparişlerin zayıf seyretmesi, üreticilerin önünü görmesini zorlaştırıyor. Ağustos ayında toplam yeni siparişler ve yeni ihracat siparişlerinde gerileme devam etti. Üretim de üst üste üçüncü ay düşüş kaydetti. Firmaların sipariş alamadığı bir ortamda üretim kapasitesini artırması, yeni makine yatırımı yapması ve daha fazla çalışan istihdam etmesi doğal olarak zorlaşıyor.

Burada yalnızca Türkiye’nin iç ekonomik koşullarını konuşmak da yeterli değil. Küresel ekonomideki belirsizlikler, bölgesel savaşlar ve dış ticaretteki zayıflama Türk sanayisini doğrudan etkiliyor. İSO’nun önceki aylarda yayımladığı raporlarda da özellikle Orta Doğu’daki savaşın piyasa belirsizliğini artırdığı, yeni siparişleri olumsuz etkilediği ve girdi maliyetleri üzerinde baskı oluşturduğu vurgulanmıştı. Haziran ayında PMI’ın 47,1’e kadar gerilemesi, temmuzda 47,7’de kalması ve ağustosta ancak 48,1’e yükselmesi, küçük iyileşmelere rağmen henüz kalıcı bir toparlanmanın başlamadığını gösteriyor.

Sanayicinin karşı karşıya olduğu ikinci büyük sorun ise maliyetler. Yüksek finansman maliyetleri, enerji ve ham madde fiyatları, işçilik giderleri ve genel işletme maliyetleri üretim yapan firmaların rekabet gücünü zorluyor. Özellikle ihracata çalışan şirketler için maliyetlerdeki artış ile dış pazarlardaki zayıf talebin aynı anda yaşanması ciddi bir baskı oluşturuyor.

Bu noktada asıl tehlike, yavaşlamanın kalıcı hale gelmesi. Birkaç aylık üretim düşüşü ekonomiler için olağan kabul edilebilir. Ancak 29 ay boyunca faaliyet koşullarının daralma bölgesinde kalması, firmaların yatırım iştahını azaltabilir, üretim kapasitesini olumsuz etkileyebilir ve istihdam üzerinde daha fazla baskı yaratabilir. Nitekim son PMI verilerinde şirketlerin istihdam ve satın alma faaliyetlerinde kesintiye gitmeye devam ettiği görülüyor.

Türkiye’nin uzun vadeli büyümesi açısından sanayi hâlâ büyük önem taşıyor. Hizmet sektörü ekonomiye canlılık kazandırabilir, ancak sürdürülebilir ihracat artışı, teknoloji üretimi, verimlilik ve yüksek katma değer için güçlü bir imalat sanayisine ihtiyaç var. Sanayinin uzun süreli zayıflaması, yalnızca bugünün üretim rakamlarını değil, geleceğin yatırım ve istihdam imkanlarını da etkileyebilir.

Bu nedenle önümüzdeki dönemde yalnızca PMI’ın 50 puanın üzerine çıkıp çıkmayacağı değil, bu yükselişin kalıcı olup olmayacağı daha önemli olacak. Sanayinin yeniden güç kazanabilmesi için finansmana erişimin kolaylaşması, maliyet baskılarının azaltılması, ihracat pazarlarının desteklenmesi ve yatırım ortamındaki belirsizliklerin azaltılması gerekiyor.

Türkiye sanayisi bugün yalnızca kısa süreli bir yavaşlamayla değil, yakın tarihin en uzun süren üretim baskılarından biriyle karşı karşıya. Ağustos verilerindeki sınırlı iyileşme umut verse de 48,1 seviyesi henüz “çarklar yeniden hızlandı” demek için yeterli değil. Sanayinin yeniden büyüme bölgesine geçmesi, sadece fabrikalar için değil; ihracat, istihdam ve Türkiye ekonomisinin geleceği için de kritik önem taşıyor.

Kaynak: SANAYİ HABER AJANSI