Ücretlerde Rekabet Baskısı

Ekonomide son dönemde üzerinde daha fazla konuşmamız gereken konulardan birisi de ücretlerde yaşanan rekabet baskısıdır. Bir tarafta çalışanların artan hayat pahalılığı karşısında daha yüksek ücret talebi, diğer tarafta işletmelerin yükselen maliyetleri ve uluslararası rekabet gücünü koruma zorunluluğu bulunuyor. İşte tam bu noktada ücret politikası, sadece çalışan ile işveren arasındaki bir pazarlık konusu olmaktan çıkıyor ve ekonominin tamamını ilgilendiren stratejik bir mesele haline geliyor.

Türkiye açısından baktığımızda tablo oldukça dikkat çekici. Enflasyonun gerileme eğiliminde olması önemli bir gelişme olmakla birlikte fiyat seviyesinin yüksekliği vatandaşın satın alma gücü üzerindeki baskıyı devam ettiriyor. Çalışan açısından bakıldığında maaşın nominal olarak artması tek başına yeterli değil. Asıl önemli olan ücret artışının enflasyon karşısında reel bir kazanım sağlayıp sağlamadığıdır.

Burada karşımıza ücretlerde rekabet baskısı çıkıyor.

İşletmeler artık yalnızca ürünlerini değil, çalışanlarını da rekabet ortamında tutmak zorunda. Nitelikli bir çalışanı kaybetmek, özellikle teknik bilgi ve deneyim gerektiren sektörlerde işletme açısından ciddi bir maliyet oluşturabiliyor. Bu nedenle bazı şirketler çalışanlarını elde tutabilmek için piyasa ortalamasının üzerinde ücret vermeye yöneliyor. Ancak bu durumun bütün sektörlere ve bütün işletmelere aynı şekilde yansıması mümkün değil.

Büyük ölçekli şirketlerle küçük ve orta büyüklükteki işletmeler arasındaki ücret ödeme kapasitesi burada önemli bir farklılık yaratıyor. Büyük şirketler daha yüksek ücret verebilirken, KOBİ’lerin maliyet baskısı çok daha fazla hissediliyor. Özellikle enerji, finansman, kira, hammadde, lojistik ve vergi maliyetlerindeki artışlar işletmelerin ücret konusunda hareket alanını daraltıyor.

Diğer taraftan ücretlerin düşük tutulması da işletmeler açısından uzun vadede çözüm değil.

Çünkü düşük ücret, nitelikli işgücünün başka işletmelere veya başka ülkelere yönelmesine neden olabilir. Özellikle genç ve eğitimli çalışanların daha iyi ücret ve kariyer imkanları sunan sektörleri tercih etmesi, bazı alanlarda ciddi insan kaynağı açığı oluşturabilir. Dolayısıyla işletmelerin rekabet gücü açısından ücretleri sadece bir maliyet kalemi olarak görmemesi gerekiyor.

Benim burada özellikle dikkat çekmek istediğim nokta şudur: Ücret artışı ile verimlilik artışı arasında güçlü bir bağ kurulması gerekiyor.

Bir işletmede çalışan başına üretim ve katma değer yükseliyorsa, bunun belirli bir bölümünün ücretlere yansıtılması hem çalışan motivasyonunu hem de işletmenin sürdürülebilirliğini güçlendirebilir. Ancak verimlilik artmadan yalnızca ücretlerin yükseltilmesi, işletmenin maliyetlerini artırarak ürün fiyatlarına yansıyabilir. Bu da enflasyonun yeniden hızlanmasına neden olabilir.

Dolayısıyla Türkiye’nin önümüzdeki dönemde ücret politikasını enflasyon-verimlilik-rekabet üçgeninde değerlendirmesi gerekiyor.

Ücretlerde rekabet baskısının bir başka boyutu da kayıt dışı istihdamdır. Kayıtlı çalışanların ücretleri üzerindeki vergi ve prim yükü ile kayıt dışı çalıştırmanın sağladığı maliyet avantajı arasında fark oluştuğunda haksız rekabet ortaya çıkıyor. Bu nedenle ücret politikası konuşulurken sadece maaş rakamlarına değil, işverenin toplam istihdam maliyetine de bakmak gerekiyor.

Türkiye’nin ihracat hedefleri açısından konu daha da önemli hale geliyor. Küresel piyasalarda Türk şirketleri; Çin, Uzak Doğu, Doğu Avrupa ve diğer üretim merkezleriyle rekabet ediyor. Ücretlerin hızlı yükselmesi, verimlilik aynı hızda artmadığı takdirde ihracatçı şirketlerin maliyetlerini artırabilir. Fakat ücretlerin baskılanması da çalışanların yaşam standardını düşürerek sosyal ve ekonomik sorunları büyütebilir.

O halde çözüm, ücretleri baskılamak ya da kontrolsüz şekilde artırmak değil; yüksek katma değerli üretime geçmektir.

Daha fazla teknoloji, daha fazla otomasyon, yapay zekâ, dijital dönüşüm ve nitelikli işgücü demek; aynı zamanda daha yüksek verimlilik demektir. Verimlilik yükseldikçe hem işletmenin rekabet gücü korunabilir hem de çalışanlara daha yüksek reel ücret ödeme imkânı ortaya çıkabilir.

Önümüzdeki dönemde Türkiye ekonomisinde ücret pazarlığının daha çok beceri, verimlilik ve performans üzerinden şekilleneceğini düşünüyorum. Özellikle yapay zekâ ve otomasyonun bazı işleri dönüştürmesi, bazı meslekleri azaltırken yeni ve daha yüksek nitelikli iş alanlarının ortaya çıkmasına yol açacak.

Burada devletin de önemli bir rolü var. Eğitim sisteminin işgücü piyasasının ihtiyaçlarına göre yeniden şekillendirilmesi, mesleki eğitimin güçlendirilmesi, işveren üzerindeki istihdam maliyetlerinin makul seviyelerde tutulması ve çalışanların satın alma gücünün korunması gerekiyor.

Sonuç olarak ücretlerde rekabet baskısı, önümüzdeki dönemin en önemli ekonomik başlıklarından biri olacaktır. Çalışan daha iyi ücret isterken işveren daha düşük maliyetle üretmek istiyor. Bu iki hedef birbirinin karşıtı olmak zorunda değil.

Asıl mesele, Türkiye’nin daha yüksek verimlilik ve daha yüksek katma değer üreten bir ekonomik yapıya geçmesidir.

Benim kanaatim, geleceğin rekabeti yalnızca düşük ücret üzerinden olmayacak. Tam tersine, nitelikli çalışanı elinde tutabilen, teknoloji kullanan, verimliliğini artıran ve çalışanına hak ettiği reel geliri sağlayabilen işletmeler öne çıkacak.

Çünkü artık ücret, sadece bir maliyet değil; aynı zamanda rekabet gücünün ve ekonomik kalitenin göstergesi haline geliyor.

Kaynak: SANAYİ HABER AJANSI