AR-GE’YE BÜTÇEDEN 253 MİLYAR LİRALIK KAYNAK

Türkiye’nin gelecekte hangi ülkelerle rekabet edeceğini belirleyecek en önemli alanlardan biri artık sadece üretim değil, bilgi, teknoloji ve yenilikçilik olacak. Bunun temelinde ise araştırma ve geliştirme, yani Ar-GE faaliyetleri bulunuyor. Merkezi yönetim bütçesinden Ar-GE için ayrılan kaynaklara baktığımızda, Türkiye’nin bu alana giderek daha fazla önem verdiğini görüyoruz. Ancak asıl mesele, ayrılan paranın ne kadar olduğu kadar, bu paranın ne kadar verimli kullanıldığı ve ekonomiye ne kadar katma değer sağladığıdır.

2025 yılında merkezi yönetim bütçesinden Ar-GE faaliyetleri için 253 milyar 544 milyon TL harcama yapıldı. Bu rakam, merkezi yönetim bütçesinin yaklaşık %1,58’ine karşılık geliyor. Ar-GE harcamalarının Gayrisafi Yurt İçi Hasıla’ya, yani Türkiye’nin bir yılda ürettiği toplam ekonomik değere oranı ise %0,40 oldu.

2026 yılı için ise Ar-GE faaliyetlerine ayrılan başlangıç ödeneği 308 milyar 568 milyon TL olarak belirlendi. Yani geçen yıl gerçekleşen harcamaya göre bakıldığında, Ar-GE için ayrılan kaynakta önemli bir artış söz konusu.

Burada vatandaş açısından bakıldığında şu sorunun sorulması gerekiyor: Bu paranın karşılığında Türkiye ne kazanacak?

Çünkü Ar-GE, kısa vadede market fiyatlarını düşüren veya vatandaşın cebine doğrudan para koyan bir alan değil. Ancak uzun vadede daha güçlü üretim, daha yüksek teknoloji, daha fazla ihracat, daha az dışa bağımlılık ve daha nitelikli istihdam anlamına geliyor.

AR-GE’NİN BÜYÜK BÖLÜMÜ ÜNİVERSİTELERE GİDİYOR

2025 yılında merkezi yönetim bütçesinden yapılan Ar-GE harcamalarında en büyük pay %64,9 ile genel bilgi gelişimi için üniversitelere ayrıldı.

Bunu %11,5 ile endüstriyel üretim ve teknoloji, %5 ile diğer kaynaklardan finanse edilen genel bilgi gelişimi, %4,4 ile tarım ve yine %4,4 ile eğitim izledi.

Bu tablo bize önemli bir gerçeği gösteriyor. Türkiye’de Ar-GE faaliyetlerinin merkezinde üniversiteler bulunuyor. Üniversitelerin bilgi üretmesi, bilimsel araştırmalar yapması ve yeni teknolojiler geliştirmesi elbette son derece önemli.

Fakat burada üniversitelerde üretilen bilginin laboratuvardan fabrikaya, fabrikadan piyasaya ve piyasadan ihracata taşınması gerekiyor.

Başka bir ifadeyle, üniversitelerde yapılan araştırmaların raflarda kalan akademik çalışmalar olmaktan çıkıp ekonomik değere dönüşmesi büyük önem taşıyor.

Çünkü Türkiye’nin ihtiyacı yalnızca bilimsel makale sayısını artırmak değil. Aynı zamanda yerli teknoloji üretmek, patent almak, yeni ürünler geliştirmek ve dünya pazarlarında rekabet edebilecek markalar ortaya çıkarmak.

2026’DA ÜNİVERSİTELERE AYRILAN PAY DAHA DA ARTIYOR

2026 yılı bütçe başlangıç ödeneklerine göre Ar-GE kaynaklarının %69,5’i genel bilgi gelişimi için üniversitelere ayrılmış durumda.

Endüstriyel üretim ve teknolojiye ayrılan pay %8,9, diğer kaynaklardan finanse edilen genel bilgi gelişiminin payı %5,5, tarımın payı %4,7, savunmanın payı ise %4 olarak belirlendi.

Burada özellikle sanayi ve teknolojiye ayrılan payın önemi dikkat çekiyor. Türkiye’nin yüksek teknolojili üretimde daha güçlü bir konuma gelmesi için üniversite-sanayi iş birliğinin daha da geliştirilmesi gerekiyor.

Bugün dünyada ekonomik yarış artık yalnızca ucuz iş gücü üzerinden yapılmıyor. Yapay zekâ, savunma sanayisi, biyoteknoloji, enerji teknolojileri, yazılım, çipler, otomasyon ve yeşil teknolojiler ülkelerin ekonomik gücünü belirleyen temel alanlar haline geldi.

Dolayısıyla Türkiye’nin Ar-GE bütçesini artırması önemli; ancak bu kaynağın doğru alanlara yönlendirilmesi çok daha önemli.

TARIM DA AR-GE’NİN ÖNEMLİ ALANLARINDAN BİRİ OLMALI

Ar-GE denildiğinde akla çoğu zaman bilgisayar, yapay zekâ veya savunma sanayisi geliyor. Oysa Türkiye açısından tarımsal Ar-GE de en az bunlar kadar önemli.

İklim değişikliği, kuraklık, su kaynaklarının azalması, tarımsal girdi maliyetlerinin yükselmesi ve gıda fiyatlarındaki artış, önümüzdeki yıllarda tarım teknolojilerini daha kritik hale getirecek.

Bu nedenle Ar-GE kaynaklarının tarımda daha az suyla daha fazla üretim, verimli tohum, akıllı sulama, modern seracılık, tarımsal otomasyon ve gıda kayıplarının azaltılması gibi alanlara yönelmesi vatandaşın sofrasına kadar uzanan bir sonuç ortaya çıkarabilir.

Bugün Ar-GE’ye ayrılan para, doğru kullanıldığında yarının gıda güvenliği anlamına gelebilir.

ULUSLARARASI AR-GE PROGRAMLARINA 1,82 MİLYAR TL

Türkiye yalnızca kendi kaynaklarıyla Ar-GE yapmakla kalmıyor, uluslararası programlara da kaynak ayırıyor.

2025 yılında merkezi yönetim bütçesinden uluslararası Ar-GE programlarına 1 milyar 820 milyon TL ayrıldı. Bunun 987 milyon TL’si Avrupa çapında yürütülen Ar-GE programlarına, 435 milyon TL’si ikili veya çok taraflı kamu Ar-GE programlarına, 402 milyon TL’si ise uluslararası Ar-GE faaliyeti yürüten kuruluşlara gönderilen kamu fonlarına ayrıldı.

2026 yılında ise uluslararası Ar-GE programları için ayrılan kaynak 1 milyar 950 milyon TL’ye yükseldi.

Bunun 1 milyar TL’si Avrupa çapında yürütülen programlara, 489 milyon TL’si uluslararası Ar-GE faaliyeti yürüten kuruluşların fonlarına, 460 milyon TL’si ise ikili veya çok taraflı uluslararası Ar-GE programlarına ayrıldı.

Bu kaynakların önemi yalnızca Türkiye’nin dışarıya para aktarması olarak görülmemeli. Uluslararası Ar-GE projeleri, Türk araştırmacıların, üniversitelerin ve şirketlerin küresel bilgi ağına daha fazla bağlanmasını sağlayabilir.

ÖNEMLİ OLAN PARANIN MİKTARI DEĞİL, SONUCU

Ar-GE bütçesindeki artış olumlu bir gelişme. Fakat burada asıl konuşmamız gereken konu “kaç lira harcandı?” değil, “bu parayla ne üretildi?” sorusudur.

Bir Ar-GE projesi sonucunda yeni bir teknoloji ortaya çıkıyor, ithal edilen bir ürün Türkiye’de üretiliyor, bir Türk şirketi dünya pazarına giriyor veya yeni bir patent ekonomik değere dönüşüyorsa, yapılan harcamanın gerçek anlamda karşılığı alınmış demektir.

Aksi durumda milyarlarca liralık kaynak harcanmasına rağmen ortaya yalnızca raporlar ve akademik çalışmalar çıkıyorsa, kamu kaynaklarının ekonomiye katkısını yeniden değerlendirmek gerekir.

Türkiye’nin önümüzdeki yıllarda daha fazla teknoloji üretmesi, dışa bağımlılığını azaltması ve ihracatta yüksek katma değerli ürünlerin payını artırması gerekiyor.

Bunun yolu da Ar-GE’den, eğitimden, bilimden ve nitelikli insan gücünden geçiyor.

Sonuç olarak 2025 yılında Ar-GE için harcanan 253,5 milyar TL, 2026 yılı için ayrılan 308,6 milyar TL önemli büyüklükler. Ancak bu kaynakların Türkiye’nin geleceğine gerçek bir yatırım olabilmesi için üniversite, sanayi, kamu ve girişimciler arasında güçlü bir bağ kurulması şart.

Çünkü bugünün bütçesinden Ar-GE’ye ayrılan para, aslında yarının fabrikasına, teknolojisine, ihracatına ve istihdamına yapılan yatırımdır.

Türkiye’nin hedefi yalnızca daha fazla para harcamak değil; daha fazla bilgi üretmek, bilgiyi teknolojiye dönüştürmek, teknolojiyi ürüne çevirmek ve ürünü dünya pazarına satmak olmalıdır.

Ekonomik bağımsızlığın yolu da giderek daha fazla bilimden ve teknolojiden geçiyor.

Kaynak: SANAYİ HABER AJANSI