DIŞ TİCARETTE FİYATLAR YÜKSELİRKEN MİKTAR DENGESİ DEĞİŞTİ

Haziran 2026 dış ticaret endeksleri, Türkiye’nin dış ticaretinde hem fiyatların hem de ticaret hacminin önemli ölçüde hareketlendiğini gösteriyor. Verilerde en dikkat çekici gelişme, ihracat ve ithalat birim değer endekslerinin çift haneli yükselmesi oldu. İhracat birim değer endeksi yıllık bazda %12,6, ithalat birim değer endeksi ise %12,9 arttı. Bu tablo, dış ticarette satılan ve alınan malların fiyatlarında belirgin bir yükseliş yaşandığına işaret ediyor.

İhracat tarafında özellikle yakıt fiyatlarındaki %40,7’lik artış dikkat çekiyor. İmalat sanayinde de fiyatlar %11,6 yükseldi. Gıda, içecek ve tütün grubundaki artış %5,9 olurken, yakıt dışı hammaddelerdeki artış %4,8 seviyesinde kaldı. Bu sonuç, Türkiye’nin ihracat gelirlerinde fiyat etkisinin önemli bir rol oynadığını gösteriyor.

Ancak dış ticarette yalnızca fiyatlara bakmak yeterli değil. İhracat miktar endeksi de haziran ayında yıllık bazda %8,1 arttı. Özellikle ham maddelerde %25,8, gıda, içecek ve tütünde %19,1, imalat sanayinde ise %9,7’lik miktar artışları dikkat çekti. Buna karşılık yakıt ihracat miktarı %29,6 azaldı. Yani Türkiye’nin ihracatında fiyat artışlarının yanında gerçek anlamda mal miktarında da önemli bir yükseliş yaşandı.

İthalat tarafında ise miktar endeksi yıllık bazda %9 arttı. Burada en dikkat çekici gelişme, gıda, içecek ve tütün ithalat miktarının %46,8 gibi çok yüksek bir oranda artması oldu. Hammaddelerde %25,9, imalat sanayinde %13,9 artış görüldü. Yakıt ithalat miktarı ise %7,5 geriledi.

Bu rakamlar Türkiye ekonomisinin üretim ve tüketim yapısına ilişkin de önemli ipuçları veriyor. Sanayinin ihtiyaç duyduğu hammaddelere yönelik ithalatın güçlü seyretmesi, üretim faaliyetlerinin dış kaynak ihtiyacının devam ettiğini ortaya koyuyor. Gıda ithalatındaki yüksek miktar artışı ise iç piyasadaki arz-talep dengesi açısından ayrıca değerlendirilmesi gereken bir gelişme.

Haziran ayında aylık dengede dikkat çeken değişim

Yıllık veriler olumlu bir tablo ortaya koyarken, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış aylık göstergeler daha farklı bir görünüm sunuyor. Haziran ayında ihracat miktar endeksi %5,5 gerileyerek 147,5’ten 139,5’e düştü. Buna karşılık ithalat miktar endeksi %8,3 artarak 116,3’ten 126’ya yükseldi.

Bu durum, haziran ayında dış ticaret miktarları açısından ithalat lehine bir hareket yaşandığını gösteriyor. Dolayısıyla ihracatın yıllık bazda güçlü görünmesine rağmen aylık performansın aynı ölçüde güçlü olmadığı görülüyor.

Dış ticaret haddinde sınırlı gerileme

Dış ticaret verilerinin belki de en önemli göstergelerinden biri dış ticaret haddidir. İhracat birim değer endeksinin ithalat birim değer endeksine oranlanmasıyla hesaplanan dış ticaret haddi, Türkiye’nin dış ticarette fiyat açısından ne kadar avantajlı veya dezavantajlı olduğunu göstermesi bakımından önem taşır.

Haziran 2025’te 90,3 olan dış ticaret haddi, Haziran 2026’da 90,1’e geriledi. Yani Türkiye’nin ihraç ettiği malların fiyatları artmış olsa da ithal ettiği malların fiyatları biraz daha hızlı yükseldi. Bu nedenle dış ticaret haddinde 0,2 puanlık gerileme meydana geldi.

Özellikle enerji fiyatlarındaki yüksek artış bu noktada önem taşıyor. İhracat yakıt birim değerinin %40,7, ithalat yakıt birim değerinin ise %39,3 artması, enerji fiyatlarının dış ticaret dengesi üzerindeki etkisini açık biçimde ortaya koyuyor.

Asıl mesele fiyat değil, katma değer

Haziran verilerinin ortaya koyduğu temel gerçeklerden biri, Türkiye’nin dış ticaretinde miktar artışının tek başına yeterli olmadığıdır. İhracatın sürdürülebilir biçimde yükselmesi için yüksek katma değerli ürünlerin toplam ihracat içindeki payının artırılması gerekiyor.

İmalat sanayinde ihracat miktarının %9,7 artması olumlu bir gelişme. Fakat aynı sektörde birim değerlerin %11,6 yükselmesi, ihracat gelirlerinin yalnızca miktardan değil fiyatlardan da destek aldığını gösteriyor. Önümüzdeki dönemde Türkiye açısından önemli olan, fiyat artışlarından bağımsız olarak daha fazla üretmek, daha fazla ihraç etmek ve bunu daha yüksek teknoloji ve katma değerle gerçekleştirmek olacaktır.

Sonuç olarak Haziran 2026 dış ticaret endeksleri, Türkiye ekonomisinin dış ticarette hareketli bir dönemden geçtiğini ortaya koyuyor. İhracat ve ithalat fiyatları çift haneli yükselirken, ihracat miktarı %8,1, ithalat miktarı %9 arttı. Ancak aylık bazda ihracat miktarındaki düşüş ve ithalat miktarındaki güçlü artış dikkatle izlenmeli.

Türkiye için önümüzdeki dönemin temel hedefi yalnızca ihracat rakamını büyütmek değil; daha yüksek katma değerli ürünler ihraç etmek, enerji ve hammadde ithalatına olan bağımlılığı azaltmak ve dış ticaret haddini ülke lehine geliştirmek olmalıdır. Çünkü güçlü dış ticaret, sadece daha fazla mal satmakla değil, daha kaliteli ve daha değerli ürünleri daha rekabetçi fiyatlarla dünya pazarlarına sunmakla mümkün olacaktır.

Kaynak: SANAYİ HABER AJANSI