AB’NİN PLASTİK ATIKLARI TÜRKİYE’YE AKIYOR

Bir yandan çevreyi korumaktan, geri dönüşümden ve sıfır atık projelerinden söz ediyoruz, diğer yandan Avrupa’dan gelen tonlarca plastik atık Türkiye’ye giriş yapıyor. Son yıllarda kamuoyunda sıkça tartışılan bu konu, çevrecilerin ve vatandaşların en önemli endişelerinden biri haline geldi. Çünkü birçok kişi şu soruyu soruyor: “Biz kendi çöpümüzü yönetmekte zorlanırken neden başka ülkelerin atıklarını alıyoruz?”

Özellikle Avrupa Birliği ülkelerinden gelen plastik atık miktarındaki artış, Türkiye’nin adeta Avrupa’nın çöp merkezi haline geldiği yönündeki eleştirileri güçlendiriyor.

AVRUPA ÇÖPÜNÜ NEDEN GÖNDERİYOR?

Avrupa ülkeleri uzun yıllar boyunca geri dönüştürülebilir atıklarını Asya ülkelerine gönderiyordu. Ancak dünyanın en büyük atık ithalatçılarından biri olan Çin, çevre sorunları nedeniyle yıllar önce plastik atık ithalatını büyük ölçüde durdurdu. Bunun ardından Avrupa ülkeleri yeni pazarlar aramaya başladı.

İşte tam bu noktada Türkiye öne çıktı.

Coğrafi yakınlık, düşük taşıma maliyetleri ve geri dönüşüm sektörünün büyüklüğü nedeniyle Avrupa’dan çıkan plastik atıkların önemli bir bölümü Türkiye’ye yöneldi. Bazı dönemlerde Türkiye, Avrupa Birliği ülkelerinin en fazla plastik atık gönderdiği ülke konumuna kadar yükseldi.

Kağıt üzerinde bu atıkların geri dönüştürülmesi ve ekonomiye kazandırılması amaçlanıyor. Ancak uygulamada durumun her zaman böyle olmadığı yönünde ciddi eleştiriler bulunuyor.

GERİ DÖNÜŞÜM MÜ, ÇEVRE KİRLİLİĞİ Mİ?

Geri dönüşüm doğru yapıldığında hem çevreyi koruyor hem de ekonomik değer yaratıyor. Fakat uzmanlara göre sorun, gelen plastiklerin tamamının geri dönüştürülebilir nitelikte olmaması.

Bazı sevkiyatlarda karışık, kirli veya düşük kaliteli plastiklerin bulunduğu öne sürülüyor. Bu tür atıkların ayrıştırılması zor ve maliyetli olduğu için bir kısmının doğaya bırakıldığı, yakıldığı veya uygun olmayan yöntemlerle bertaraf edildiği iddiaları sık sık gündeme geliyor.

Özellikle Adana ve çevresinde geçmiş yıllarda ortaya çıkan görüntüler hafızalarda yer etmiş durumda. Tarım arazilerinde, dere yataklarında ve boş alanlarda bulunan plastik atık yığınları kamuoyunda büyük tepki çekmişti.

Çevre uzmanları, kontrol mekanizmalarının yetersiz kaldığı durumlarda ithal edilen atıkların ciddi çevre sorunlarına yol açabileceğini belirtiyor.

EN BÜYÜK RİSK İNSAN SAĞLIĞI

Plastik atıkların gelişigüzel şekilde yakılması yalnızca çevreyi değil insan sağlığını da tehdit ediyor.

Yakılan plastiklerden çıkan zehirli gazlar havaya karışıyor. Bu gazlar solunum yolu hastalıklarından kansere kadar birçok sağlık sorununa zemin hazırlayabiliyor. Ayrıca toprağa ve su kaynaklarına karışan kimyasal maddeler tarımsal üretimi de olumsuz etkileyebiliyor.

Bir başka tehlike ise mikroplastikler. Gözle görülmeyecek kadar küçük plastik parçacıkları zamanla toprağa, suya ve hatta gıdalara karışıyor. Bilim insanları mikroplastiklerin insan vücudunda birikmesinin uzun vadeli etkilerini araştırmaya devam ediyor.

Kısacası mesele yalnızca çöp değil; halk sağlığı, tarım ve gelecek nesillerin yaşam kalitesiyle doğrudan ilgili.

EKONOMİK KAZANÇ YETERLİ Mİ?

Atık ithalatını savunanlar ise geri dönüşüm sektörünün binlerce kişiye istihdam sağladığını belirtiyor. Sektör temsilcilerine göre plastik atıklar, sanayide kullanılan geri dönüştürülmüş hammaddenin önemli bir bölümünü oluşturuyor.

Bu görüşe göre atık ithalatının tamamen yasaklanması, geri dönüşüm tesislerini ve bu alanda çalışan binlerce kişiyi olumsuz etkileyebilir.

Ancak eleştiriler de oldukça güçlü.

Çevre örgütleri, ekonomik kazanç uğruna çevre ve insan sağlığının riske atılmaması gerektiğini savunuyor. Ayrıca Türkiye’nin kendi ürettiği atıkları dahi tam anlamıyla geri dönüştüremediği bir ortamda dışarıdan çöp alınmasının doğru olmadığı ifade ediliyor.

Birçok uzman, önceliğin ithal atıklara değil, Türkiye’de oluşan atıkların etkin şekilde ayrıştırılmasına verilmesi gerektiğini düşünüyor.

SIFIR ATIK HEDEFİYLE ÇELİŞİYOR MU?

Türkiye son yıllarda sıfır atık konusunda önemli projeler yürütüyor. Evlerde, okullarda ve iş yerlerinde atıkların ayrıştırılması konusunda farkındalık oluşturulmaya çalışılıyor.

Ancak vatandaşların önemli bir kısmı şu soruyu yöneltiyor:

“Bir taraftan sıfır atık kampanyaları yapılırken diğer taraftan neden yabancı ülkelerin plastik atıkları ülkemize geliyor?”

Bu soru, çevre politikalarının tutarlılığı konusunda yeni tartışmaları beraberinde getiriyor. Çünkü sıfır atık anlayışının temelinde atık oluşumunu azaltmak ve mevcut atıkları verimli şekilde yönetmek bulunuyor.

GELECEK İÇİN NE YAPILMALI?

Uzmanlara göre çözüm, yalnızca ithalatı yasaklamak ya da serbest bırakmak kadar basit değil.

Öncelikle atık ithalatı üzerindeki denetimlerin çok daha sıkı hale getirilmesi gerekiyor. Ülkeye giren her yükün ayrıntılı şekilde kontrol edilmesi, geri dönüştürülemeyen atıkların girişine izin verilmemesi büyük önem taşıyor.

Bunun yanında yerli geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi, evsel atıkların kaynağında ayrıştırılması ve plastik kullanımının azaltılması gerekiyor.

Bugün dünyanın birçok ülkesi tek kullanımlık plastikleri azaltmaya çalışırken Türkiye’nin de uzun vadeli ve sürdürülebilir bir atık politikası oluşturması gerekiyor.

SON SÖZ

Türkiye bir yandan çevre bilincini artırmaya ve sıfır atık hedeflerine ulaşmaya çalışırken diğer yandan Avrupa’dan gelen plastik atıklarla ilgili tartışmaların merkezinde bulunuyor. Ekonomik fayda ile çevresel maliyet arasındaki dengeyi kurmak ise her geçen gün daha önemli hale geliyor.

Çünkü mesele yalnızca bugün ülkeye giren plastikler değil. Asıl mesele, yarın çocuklarımıza nasıl bir çevre bırakacağımızdır. Eğer gerekli denetimler yapılmaz ve çevre öncelikli politikalar uygulanmazsa, Türkiye’nin “geri dönüşüm merkezi” olma hedefi zamanla “Avrupa’nın çöp deposu” eleştirilerine dönüşmeye devam edecektir.

Kaynak: Sanayi Haber Ajansı